Voorwoord en opzet
Waar gaat Voorwoord en opzet over?
De makers, de achtergrond en het ontstaan van het kookboek. De hoofdstuktekst verderop is ontleend aan de oorspronkelijke uitgave.
Bron: de oorspronkelijke boekpagina uit Een kennismaking met de Molukse keuken (SBO Assen, 1990).
Een kookboek voor het onderwijs
Het Samenwerkingsverband Bikultureel Onderwijs (SBO) regio Assen wilde in het voortgezet onderwijs meer aandacht geven aan de achtergrond van Molukse leerlingen. Werkgroepen met leerkrachten van verschillende scholen ontwikkelden hiervoor lesprogramma's en lesmateriaal. De werkgroep huishoudkunde stelde een kookboek en een afzonderlijk didactisch werkboek samen.
Leerkrachten in de leer
De recepten komen van twee Molukse gastdocenten: tante Jo Kakiay en haar dochter Joke Ernst-Kakiay. Zij gaven cursussen over de Molukse keuken aan leerkrachten huishoudkunde en andere belangstellende collega's. Tante Jo genoot in de wijk veel aanzien als kok. Zij gaf onder meer cursussen aan jonge moeders en speelde een belangrijke rol bij grote feestmaaltijden.
Volgens het voorwoord overleed tante Jo in januari 1987. Joke zette de kookcursussen in de wijk en voor de SBO-leerkrachten voort. De werkgroep schreef de recepten op, probeerde ze tijdens cursusavonden uit en verbeterde de aantekeningen. Daarna konden leerlingen ermee aan de slag.
Meer dan koken
De kooklessen vormden een vertrekpunt voor lessen over voeding en de sociale en culturele betekenis van de maaltijd. Doelen waren onder meer het zelfbewustzijn van Molukse leerlingen versterken, onderlinge acceptatie bevorderen en inzicht geven in cultuurverschillen en cultuurverandering. Het boek benadrukt dat eten naast voedingsstoffen ook sociale en culturele kanten heeft.
Van projectuitgave naar kookboek
In de reeks Marilah verscheen in 1982 nummer 13, Een kennismaking met de Molukse keuken. In 1984 volgde Marilah 19, Een kennismaking met de Molukse maaltijd. Beide uitgaven trokken belangstelling van scholen, cursusgroepen, Molukse welzijnsstichtingen en individuele Molukse en Nederlandse jongeren.
Nieuwe cursussen leverden meer recepten op. Daarom koos de werkgroep voor een herziene, uitgebreidere en duurzamere uitgave: een kookboek met recepten en achtergrondinformatie, en een werkboek voor leerkrachten. Het losbladige A4-formaat maakte gebruik op school en latere aanvullingen mogelijk.
Bron: Een kennismaking met de Molukse keuken (SBO Assen, 1990). Bekijk de oorspronkelijke bron.
De werkgroep en de leerkist
De SBO-werkgroep huishoudkunde bestond uit medewerkers van de Overcingelschool in Assen, CSG Veningerland in Assen en NLO Ubbo Emmius in Groningen. Het boek noemt Annelies de Boer (tot 1987/88), Lammie Sol, Etty Smit-Misker en Henriëtte Toussaint (vanaf 1987/88).
Naast het kookboek en het werkboek De Molukse keuken op school maakte de werkgroep een leerkist met werkbladen, verzegelde kruidenmonsters, keukengerei, foto's en dia's. Deze kon destijds bij het SBO-bureau worden geleend. Het werkboek beschreef de inhoud, zodat anderen ook zelf een leerkist konden samenstellen.
De opzet van het boek
Het eerste hoofdstuk bevat de persoonlijke verhalen van tante Jo en Joke. Zij vertellen hoe de Molukse keuken in Nederland veranderde en hoe mensen zich aan nieuwe omstandigheden aanpasten terwijl ze hun eigenheid behielden. De foto's van Otto Tatipikalawan vullen deze verhalen aan: van boodschappen doen tot grote feestmaaltijden.
Het tweede hoofdstuk bespreekt de Molukse maaltijdschijf, uitgaande van het voedselpakket op de Molukken. Het maakt onderscheid tussen eetgewoonten daar en de veranderingen in Nederlands-Indische kazernes, Ambonese woonoorden en Molukse woonwijken in Nederland.
Hoofdstuk drie helpt de lezer op weg met een receptenoverzicht, menusuggesties, bijzonder keukengerei, kruiden, bewerkte producten en algemene bereidingstips. De instructieve tekeningen zijn van Ien Oostindie, destijds tekenlerares in Groningen.
De hoofdstukken vier tot en met dertien bevatten complete maaltijden, losse gerechten en versnaperingen. De verzameling pretendeert niet de hele Molukse keuken te omvatten: de verscheidenheid is groot en iedere kok heeft eigen keukengeheimen. Het boek sluit af met een receptenregister, een Maleis-Nederlandse woordenlijst en een verantwoording van de foto's.
Opgedragen aan tante Jo en Joke
De werkgroep benadrukt dat kennis van de Molukse cultuur in de eerste plaats binnen de Molukse gemeenschap te vinden is. Dit boek kwam tot stand dankzij de hulp van mensen uit Molukse wijken. De uitgave is opgedragen aan tante Jo Kakiay en Joke Ernst-Kakiay, bij wie de leerkrachten met veel plezier in de leer gingen.
Het voorwoord is ondertekend door de werkgroep huishoudkunde, SBO regio Assen, januari 1990.
Bron: Een kennismaking met de Molukse keuken (SBO Assen, 1990). Bekijk de oorspronkelijke bron.
Waarom is deze website gemaakt?
Deze website begon met een exemplaar van Een kennismaking met de Molukse keuken uit de nalatenschap van Thomas Siahaya’s vader. Door zijn werk voor Tante Kookt verdiepte Thomas zich opnieuw in de Molukse keuken. In het boek vond hij recepten en verhalen die hij wilde bewaren en toegankelijk maken, ook voor mensen die het boek zelf niet hebben.
Hier kun je de gerechten terugvinden en zelf maken. De oorspronkelijke namen, de verhalen van tante Jo Kakiay en Joke Ernst-Kakiay en de bronpagina’s blijven erbij staan. Zo is te zien van wie de kennis komt en kan die worden doorgegeven. Lees meer over de aanleiding en de makers van deze website.