Joke: Vroeger hadden de vrouwen meer tijd

Werkende moeders en voorbereiding

Joke Ernst-Kakiay vertelt dat vrouwen vroeger meer tijd aan koken konden besteden doordat zij minder vaak buitenshuis werkten. Zijzelf kookte op zaterdag vaak alvast voor zondag, zodat er dan tijd overbleef voor haar gezin en voor bezoek.

Zij maakte meer dan haar gezin nodig had, omdat gasten zich vaak niet vooraf aankondigden. Ook bij een kort bezoek bood zij iets aan, bijvoorbeeld lumpia of namu-namu. Bij koffie in de avond kwamen een hartig hapje, een salade of toastjes op tafel. De rijk gevulde tafel kon een onbekende bezoeker doen denken dat er een verjaardag was. Joke gaf die gastvrijheid ook aan haar dochter door.

Voorraad en keukenmachines

Een diepvriezer hielp Joke om een voorraad bapau, lumpia en andere hapjes aan te leggen. Na het overlijden van haar moeder kwamen haar zussen voor recepten of eten vaak bij haar. Zo nam zij binnen de familie een deel van haar moeders rol over.

Waar haar moeder veel met de hand deed, gebruikte Joke graag een keukenmachine, ook om kruiden fijn te maken. Alleen voor kleine hoeveelheden gebruikte zij de tjobe. In haar kooklessen leerde zij deelnemers met de machine werken.

Zij gebruikte ook nog een wadjan, maar vond een braadpan gemakkelijker voor suddergerechten doordat die een deksel had. Voor kerupuk bakken vond zij de wadjan juist handig.

Bron: Een kennismaking met de Molukse keuken (SBO Assen, 1990). Bekijk de oorspronkelijke bron.

Kruiden en eigen smaak

Joke kocht kruiden bij de toko. Het aanbod was veel groter geworden dan vroeger. Op vakantie nam haar gezin eigen kruiden mee; bezoekers aan de Molukken brachten soms kruidnagel, foelie of kaneel terug. Volgens haar was het smaakverschil merkbaar.

Zij beschrijft dat haar familie in Nederland veel bouillontabletten en Maggi gebruikte, terwijl op de Molukken vaker zout werd gebruikt. Ook geloof en voedingsregels speelden een rol bij de keuze van vlees en smaakmakers. Haar uitspraken over de samenstelling van Maggi zijn persoonlijke opvattingen uit het historische interview, geen algemene feiten of actueel advies.

Kant-en-klare kruidenpasta's en maaltijden gebruikte zij liever niet: zij hield van zelf samengestelde kruiden. Voor geschikte combinaties raadpleegde zij het aantekenschrift van haar moeder. Familierecepten werden soms zorgvuldig als keukengeheim bewaard.

Anders dan op de Molukken

Joke zag dat jongere mensen zowel Nederlandse als Molukse gerechten maakten. Nederlandse groenten zoals kool, andijvie, spruiten, boerenkool en prei werden ook met ui, knoflook en laos gefruit. Zij vond die bereiding lekkerder, maar benadrukte dat eten in Nederland anders smaakte dan op de Molukken.

Zelf was zij in Nederland opgegroeid; haar ouders hadden de veranderingen vanaf de Molukken meegemaakt. Volgens Joke merkte je veranderingen in de cultuur sterker wanneer je in een Molukse wijk woonde.

Kookcursussen in Assen

Joke gaf les in het gebouw van de Molukse stichting in Assen, aan drie groepen van twaalf personen. Grotere groepen waren niet mogelijk door de beperkte apparatuur. Deelnemers namen eigen pannen mee en vonden de lessen gezellig.

Iedere week deed een groep deelnemers de boodschappen. Joke legde uit waarop zij moesten letten en waar ingrediënten voordelig te koop waren. Zij legde nadruk op gevarieerd koken en afwisselend eten.

De deelnemers waren vooral jonge Molukse moeders en Nederlandse vrouwen met een Molukse partner, maar ook enkele jonge Molukse mannen. In haar ervaring kookten vrouwen thuis meestal, al zag zij ook veranderingen wanneer beide partners werkten.

Bron: Een kennismaking met de Molukse keuken (SBO Assen, 1990). Bekijk de oorspronkelijke bron.